نحوه سیمبندی انکودر آتونیکس، رنگ سیمها و اتصال به PLC
مقدمه
در بسیاری از ماشینآلات و سیستمهای اتوماسیون صنعتی، برای اندازهگیری سرعت، تشخیص جهت چرخش و تعیین موقعیت شفت موتور از انکودر استفاده میشود. انکودرهای آتونیکس بهدلیل دقت مناسب، تنوع مدل و سازگاری کامل با انواع PLC، یکی از رایجترین انتخابها در خطوط تولید و تجهیزات صنعتی هستند. اما حتی انتخاب بهترین مدل انکودر هم بدون سیمبندی صحیح نتیجه مطلوبی نخواهد داشت.
اشتباه در اتصال تغذیه یا خروجیهای پالس مثل A، B و Z میتواند باعث دریافت سیگنال ناپایدار، شمارش اشتباه پالسها، ایجاد نویز یا اختلال در کنترل سرعت و موقعیت شود. به همین دلیل، شناخت رنگ سیمهای انکودر آتونیکس، نوع خروجی (PNP و NPN) ، پوشپول یا لایندرایور و نحوه اتصال آن به ورودیهای پرسرعت PLC (High Speed Counter) اهمیت بسیار زیادی دارد.
در این راهنما، سیمبندی انکودر آتونیکس را بهصورت کاملاً کاربردی بررسی میکنیم؛ از وظیفه هر سیم و مفهوم خروجیهای A، B و Z گرفته تا تفاوت انواع خروجی و روش اتصال انکودر به PLCهای زیمنس و سایر کنترلکنندههای رایج. همچنین نکات مهمی را مرور میکنیم که رعایت آنها میتواند از خطاهای متداول هنگام نصب جلوگیری کند و عملکرد سیستم را پایدارتر و دقیقتر کند.

نحوه کدخوانی انکودرهای آتونیکس

1- سری و سایز بدنه
E50S8
E: نشاندهنده انکودر افزایشی یا Incremental Encoder است.
50: قطر بدنه انکودر را مشخص میکند. در این مدل، قطر بدنه برابر با ۵۰ میلیمتر است.
S: نوع ساختار شفت انکودر را نشان میدهد. حرف S به معنی انکودر شفتدار است؛ درحالیکه حرف H برای مدلهای هالو شفت یا شفت توخالی به کار میرود.
8: قطر شفت انکودر را مشخص میکند. در این نمونه، قطر شفت برابر با ۸ میلیمتر است.
2- رزولوشن (PPR)
1024
یعنی انکودر در هر دور 1024 پالس تولید میکند.
3- نوع خروجی بر اساس تعداد فاز
این عدد نوع خروجی را مشخص میکند.
3: خروجی 3 فاز با سه سیم A و B و Z
6: خروجی 6 فاز با شش سیم A و B و Z و A- و B- و Z-
4- نوع خروجی براساس مشخصات کنترلی
T: خروجی پوشپول (Totem-pole)
N: NPN Open collector output
V: Voltage output
L: Line drive output
نکته 1: خروجی پوشپول به گونهای طراحی شده است که میتواند جریان را هم تأمین و هم تخلیه کند. به همین دلیل، در بسیاری از کاربردها امکان اتصال آن به ورودیهای سازگار با منطق NPN یاPNP وجود دارد. بااینحال، پیش از سیمبندی باید نوع ورودی PLC و نقشه اتصال ارائهشده در دفترچه فنی انکودر بررسی شود.
نکته 2 : در انکودرهای دارای خروجی ششفاز، معمولاً از مدار لایندرایور استفاده میشود. در این مدلها، علاوه بر خروجیهای اصلی A، B و Z، خروجیهای مکمل آنها نیز وجود دارد. این ساختار باعث میشود سیگنال انکودر در برابر نویزهای الکتریکی مقاومتر باشد و حتی در کابلکشیهای طولانی نیز با پایداری بیشتری به PLC یا کنترلکننده منتقل شود.
بسیاری از انکودرهای لایندرایور آتونیکس با تغذیه ۵ ولت کار میکنند و بیشتر در کاربردهایی استفاده میشوند که دقت، سرعت و مقاومت در برابر نویز اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل، این نوع انکودرها در دستگاههای CNC، ماشینآلات دقیق، سرووموتورها و محیطهای صنعتی پرنویز کاربرد گستردهای دارند.
فقط پیش از خرید یا سیمبندی انکودر لایندرایور باید مطمئن شوید که ورودی PLC یا کنترلکننده، قابلیت دریافت سیگنال تفاضلی را دارد؛ در غیر این صورت، اتصال مستقیم انکودر به ورودی معمولی PLC ممکن است نتیجه درستی نداشته باشد.
5- تغذیه ورودی
5: تغذیه ورودی فقط 5VDC
1: تغذیه مجاز ورودی بین 5VDC الی 24VDC
24: تغذیه مجاز ورودی بین 12VDC الی 24VDC

نحوه ی سیم بندی انکودرهای پوشپول آتونیکس با PLC زیمنس
در این بخش، نحوه اتصال یک انکودر پوشپول آتونیکس به PLC زیمنس را بهصورت عملی بررسی میکنیم. برای مثال، از انکودر E50S8-1024-3-T-1، یک منبع تغذیه 24 ولت جریان مستقیم و PLC زیمنس S7-1200، مدل CPU 1214C DC/DC/DC استفاده میکنیم.
پیش از شروع سیمبندی انکودر آتونیکس، باید سه نکته مهم را بررسی کنیم. بیتوجهی به این موارد میتواند باعث شمارش اشتباه پالسها، از دست رفتن بخشی از سیگنال انکودر یا عملکرد ناپایدار سیستم شود.
نکته اول: استفاده از ورودی ترانزیستوری PLC
برای دریافت پالسهای انکودر، ورودی PLC باید از نوع دیجیتال ترانزیستوری و مناسب شمارش پرسرعت باشد. ورودیهای AC برای خواندن سیگنال انکودر مناسب نیستند؛ زیرا سرعت پاسخگویی آنها برای دریافت پالسهای سریع کافی نیست.
در PLC زیمنس باید خروجیهای A و B انکودر به ورودیهایی متصل شوند که قابلیت استفاده بهعنوان شمارنده پرسرعت یا High Speed Counter را دارند. در صورت نیاز به پالس مرجع، خروجی Z نیز باید به یکی از ورودیهای پرسرعت سازگار متصل شود.
نکته دوم: بررسی حداکثر فرکانس ورودی PLC
یکی از مهمترین موارد در انتخاب انکودر، هماهنگی فرکانس خروجی آن با حداکثر فرکانس قابلخواندن توسط PLC است. هرچه سرعت چرخش موتور یا تعداد پالس در هر دور بیشتر باشد، فرکانس خروجی انکودر نیز افزایش پیدا میکند.
-برای محاسبه فرکانس خروجی انکودر میتوان از رابطه زیر استفاده کرد:
فرکانس خروجی = ( ۶۰÷ سرعت موتور )× رزولوشن انکودر
برای مثال، فرض کنید یک موتور با سرعت حداکثر ۱۵۰۰ دور در دقیقه به انکودری با رزولوشن ۲۵۰۰ پالس در هر دور متصل شده است:
(۶۰ ÷۱۵۰۰ )× ۲۵۰۰ = ۶۲٬۵۰۰ هرتز
بنابراین، فرکانس خروجی انکودر در حداکثر سرعت موتور برابر با ۶۲٫۵ کیلوهرتز خواهد بود.
اگر ورودی PLC فقط توانایی خواندن فرکانس تا ۱۰ کیلوهرتز را داشته باشد، بخشی از پالسها دریافت نمیشوند و مقدار سرعت یا موقعیت بهدرستی محاسبه نخواهد شد. در چنین شرایطی باید از ورودی پرسرعت مناسب، ماژول شمارنده یا انکودری با تعداد پالس کمتر استفاده شود.
نکته سوم: مشترککردن صفر ولت انکودر و PLC
منبع تغذیهای که برای انکودر استفاده میشود باید مرجع مشترکی با مدار ورودی PLC داشته باشد. به بیان ساده، سیم صفر ولت منبع تغذیه انکودر باید به ترمینال مشترک ورودیهای PLC متصل شود.
در این مثال، سیم آبی انکودر به صفر ولت منبع تغذیه متصل میشود و همین صفر ولت باید به پایه Common مربوط به ورودیهای پرسرعت PLC نیز اتصال داشته باشد. در صورت نبودن مرجع مشترک، ممکن است PLC پالسهای خروجی انکودر را بهدرستی تشخیص ندهد یا سیگنالها ناپایدار باشند.
پس از بررسی این سه مورد، میتوان سیمهای تغذیه و خروجیهای A، B و Z انکودر پوشپول آتونیکس را با توجه به نقشه سیمبندی، به منبع تغذیه و ورودیهای پرسرعت PLC متصل کرد.
در ادامه دیاگرام سیم بندی بین انکودر و PLC زیمنس همراه یک منبع تغذیه رو مشاهده میکنید:

در این مدار، انکودر آتونیکس سری E50S8 1024 3 T 1 به PLC زیمنس سری S7 1214DC/DC/DC متصل شده تا پالسهای موقعیت و جهت چرخش محور را بهصورت دیجیتال به PLC منتقل کند. این انکودر از نوع اینکریمنتال یا افزایشی با رزولوشن ۱۰۲۴ پالس در هر دور است و دو فاز خروجی A و B برای تعیین جهت و سرعت چرخش (با اختلاف فاز ۹۰ درجه بین سیگنالها) و Z برای تولید پالس مرجع در هر دور کامل دارد. تغذیه ۲۴ ولت DC از منبع تغذیه صنعتی تأمین میشود و سیمهای رنگی مطابق با استاندارد IEC به ترمینالهای PLC متصل شدهاند. اتصال صحیح شیلد به زمین باعث کاهش نویز الکتریکی و افزایش دقت اندازهگیری میشود. این ترکیب، پایهای مطمئن برای سیستمهای کنترل موقعیت، شمارش پالس، و اندازهگیری سرعت در خطوط تولید و ماشینآلات صنعتی فراهم میکند.
جدول مقایسهای سری انکودرهای E40S، E40H، E50S، E50H و ENC
این جدول، ویژگیهای اصلی، نوع نصب و کاربردهای پیشنهادی انکودرهای مختلف را مقایسه میکند تا انتخاب مدل مناسب بر اساس نوع ماشین، روش نصب و نیازهای کنترلی آسانتر شود.
ویدئو نحوه اتصال و برنامه ریزی انکودر به PLC زیمنس TIA Portal S7
مقایسه انواع خروجی انکودر و کاربردهای آنها
این جدول، انواع خروجی انکودر شامل NPN، PNP، پوشپول، خروجی ولتاژی و لایندرایور را از نظر مشخصات اصلی، مزایا، محدودیتها و کاربردهای رایج مقایسه میکند تا انتخاب خروجی مناسب برای سیستمهای صنعتی و کنترلی آسانتر شود.

خرید انواع انکودر با قیمت مناسب
خرید ابزارآلات اتوماسیون صنعتی و ابزار دقیق همیشه با چالشهای زیادی همراه است. به دلیل وارداتی بودن این محصولات، پیدا کردن یک فروشگاه مطمئن که این محصولات را با ضمانت اصل بودن و گارانتی معتبر و قیمت مناسب عرضه کند، زمانبر است.
اگر شما هم قصد دارید انکودر را با بهترین قیمت و ضمانت اصل بودن خریداری کنید، میتوانید از شرکت “اتوماسیون هفت” که نماینده رسمی فروش و خدمات پس از فروش محصولات آتونیکس در ایران است، خرید کنید.
جمع بندی و نکات اجرایی
اتصال صحیح انکودر آتونیکس به PLC تأثیر مستقیمی بر دقت اندازهگیری سرعت، موقعیت و جهت چرخش دارد. برای عملکرد پایدار سیستم، علاوه بر سیمبندی صحیح خروجیهای A، B و Z، باید به نوع خروجی انکودر، ولتاژ تغذیه، حداکثر فرکانس ورودی PLC، اتصال صفر ولت مشترک و شیلد کابل نیز توجه شود. با رعایت این نکات، میتوان از ایجاد نویز، خطا در شمارش پالسها و اختلال در عملکرد سیستم جلوگیری کرد و از انکودر آتونیکس در کاربردهایی مانند کنترل موقعیت، اندازهگیری سرعت و شمارش قطعات به بهترین شکل بهره برد.
سوالات متداول
۱.آیا میتوان انکودر پوشپول (Push-Pull) آتونیکس را به هر PLC متصل کرد؟
بله، در بسیاری از موارد انکودرهای پوشپول آتونیکس با PLCهایی که ورودی دیجیتال ترانزیستوری دارند سازگار هستند. بااینحال، قبل از سیمبندی باید نوع ورودی PLC (PNP یا NPN)، ولتاژ کاری و نقشه اتصال ارائهشده در دفترچه فنی هر دو تجهیز بررسی شود تا از سازگاری کامل اطمینان حاصل شود.
۲. رنگ سیمهای انکودر آتونیکس چه مفهومی دارند؟
رنگ سیمها بسته به مدل انکودر ممکن است کمی متفاوت باشد، اما در اغلب مدلهای افزایشی آتونیکس، سیم قهوهای برای تغذیه مثبت (+V)، سیم آبی برای صفر ولت (0V)، سیم مشکی خروجی A، سیم سفید خروجی B، سیم نارنجی خروجی Z و شیلد برای اتصال به زمین و کاهش نویز استفاده میشود. برای اطمینان، همیشه به دیتاشیت مدل انکودر مراجعه کنید.
۳. اگر فرکانس خروجی انکودر از حداکثر فرکانس ورودی PLC بیشتر باشد چه اتفاقی میافتد؟
در این حالت PLC قادر به دریافت تمام پالسها نخواهد بود و بخشی از آنها از دست میرود. نتیجه این موضوع، نمایش نادرست سرعت، موقعیت یا تعداد پالسهای شمارششده است. برای جلوگیری از این مشکل باید از ورودی High Speed Counter، ماژول شمارنده پرسرعت یا انکودری با رزولوشن مناسب استفاده شود.
۴. چرا باید صفر ولت (0V) انکودر و PLC مشترک باشد؟
برای اینکه PLC بتواند سیگنالهای خروجی انکودر را بهدرستی تشخیص دهد، هر دو باید مرجع ولتاژ یکسانی داشته باشند. اگر صفر ولت منبع تغذیه انکودر به ترمینال مشترک ورودیهای PLC متصل نشود، ممکن است پالسها بهدرستی خوانده نشوند یا سیستم با نویز، قطع و وصل شدن سیگنال و خطا در شمارش پالسها مواجه شود.
